usta kredi

FT Başyazarı Wolf: Büyümenin yanına memnunluk ve çevreyi eklemeliyiz

EROL OYTUN ERCAN

Salgının ve iklim değişikliğinin iktisattaki dönüştürücü tesirlerini kıymetlendiren Financial Times İktisat Başyazarı Martin Wolf, gayri safi yurtiçi hasılaya ek olarak öbür göstergelerin de eklenmesi, karbon salınımının fiyatlanması ve regülasyonların oluşturulması gerektiğini söyledi.

Gelecekte de piyasaların kıymetli bir rol oynayacağını belirten Wolf, “Üretimi organize etmek için şu anlık daha uygun bir yol bilmiyoruz. Bundan ötürü GSYH’nin ileride öteki bir gösterge ile değiştirileceğini sanmıyorum ama en azından iki adet daha göstergeyi bunun yanına eklemeliyiz” dedi.

Bunlardan birinin memnunluk başkasıninsa etraf maliyeti olması gerektiğini lisana getiren Wolf, “Eğer her şeyinizi yalnızca tek bir bileşik göstergeye bağladığınız vakit o göstergenin açıklayıcılığını kaybettiğini düşünüyorum. Bu yüzden olayları daha güzel anlayabilmemiz için birden fazla gösterge kullanmamız gerektiğini düşünüyorum” dedi.

Artan korumacılık, global tedarik zincirindeki değişim ve Batı ittifakının Çin’e karşı siyasetlerini kıymetlendiren Wolf, tedarik zincirindeki ayrışmanın sonlarına ulaşılmasıyla global ticaretin gelecek yıllarda azalacağını düşünüyor.

“Ülkeler tedarik zincirlerini tekrar hudutları içerisine taşımaya başlayacaklar”

“Ülkeler tedarik zincirlerinin kimileri yine sonları içerisine taşımaya başlayacaklar. Bunu yapmalarının sebebiyse kısmen güvenlik kaygıları, kısmen de Çin ya da başka gelişmekte olan ülkelerin sahip olduğu üretim maliyeti avantajının azalması” diyen Wolf, üretimin Türkiye, Meksika, Bangladeş, Vietnam ve Tayvan üzere birçok diğer ülkeye dağılacağını zira Çin’in yerini alabilecek tek bir ülkenin bulunmadığını söylüyor.

Tedarik zincirinin ayrışmasıyla ilgili tüm fırsatların şu ana kadar kullanıldığını ve üretimin ayrışabileceği kadar ayrıştığını belirten Wolf, önümüzdeki on ya da yirmi yıl içerisinde tedarik zincirindeki ayrışmanın bilakis döneceğini söyledi.

Global üretimin ülkelerin içine geri dönmesiyle birlikte global GSYH’deki büyümenin de yavaşlayacağını vurgulayan Wolf, “Fakat bunu en azından kısmen dengeleyebilecek bir faktör var. Şu ana kadar mal ya da somut eserlerin ticaretinden bahsediyorduk fakat bunun yanında soyut eserlerin de ticareti var. Fikirlerin ya da hizmetlerin ticareti. Birçok hizmet ise internet üzerinden gerçekleştirilebiliyor” dedi.

“Eğer yeşil dönüşüm gerçekleşirse dünyayı yine şekillendirecek”

Avrupa ve ABD’de yaşanacak yeşil toparlanma bu ülkelerdeki ekonomik sistemi ve alışkanlıkları nasıl değiştirir? Bu türlü bir yeşil dönüşümün yansımalarını gelişmekte olan ülkelerde görecek miyiz?

Şu an için bir şey bilmiyoruz. Ne olacağı hakkında birçok fikrimiz var lakin planların büyük bir kısmı tamamlanmamış durumda ve amaçlara ne vakit ulaşılacağı hala belirsizliğini koruyor. Belli olan şey ise Avrupa’da ve ABD’de önderlerin yeşil dönüşümü bu on yılda başlatmak için önemli bir formda tartıştıkları.

Başkanlar, gayeler konusunda çok az farkla değişik fikirlere sahip olsalar da önümüzdeki on yıl içerisinde karbon salınımını azaltmak istiyorlar. Doğal ki de önderler yapabilecekleri en kolay işlerle buna başlayacaklardır. Öbür yandan ise bu çok sıkıntı bir vazife zira muhakkak bir istikamette ilerlemek ve fosil yakıtların kullanımıyşa ilgili muhakkak varsayımlar üzerine konseyi devasa ekonomileri dönüştürmeye çalışıyorsunuz. Bu nitekim çok fazla uğraş gerektiren bir vazife.

Gelişmiş ülkeler kadar gelişmekte olan ülkeler de bu yeni teknolojilere ayak uyduracak zira ikisinin de tasaları tıpkı.

Önümüzdeki on yılda atılacak en değerli adım güç sisteminin dönüştürülmesi olacak. Elektrik üretimi büyük bir oranda ya da büsbütün yenilenebilir ya da nükleer güç kaynaklarından sağlanacak. Arabalar ve ulaşım sistemlerinin de büyük oranda elektrikli olması gerek.

Bu saydıklarım yapılması gereken şeyler. Katiyen yapılacak mı? Bilmiyoruz lakin yapılması gereken şeyler. Yeni teknolojiler geldiğinde iktisat de buna nazaran şekillenecek. Gelişmiş ülkeler kadar gelişmekte olan ülkeler de bu yeni teknolojilere ayak uyduracak zira ikisinin de telaşları tıpkı. Şayet bu yeşil dönüşüm gerçekleşirse dünyayı büsbütün tekrar şekillendirecek.

“Gelişen ülkeler dönüşümü daha yavaş takip etmeliler”

Pekala gelişmekte olan ülkeler bu dönüşümü gerçekleştirmek için gerekli kaynakları bulabilecekler mi?

Gelişmekte olan ülkeler ve gelişen ülkeler temelde tıpkı soruna sahipler. Bunu göz önüne alırsak, gelişmiş ülkeler Çin hariç gelişmekte olan ülkelerden daha fazla güç tüketiyor. Gelişmiş ülkeler yapabiliyorsa gelişmekte olan ülkeler de bu dönüşümü gerçekleştirebilir.

Birçok gelişmekte olan ülke gelişmiş ülkedekilerden daha fazla yenilenebilir güç kaynağına sahip zira bu ülkeler genelde dünyanın daha sıcak bölgelerinde bulunuyor. Bundan ötürü güneş gücüne sahipler.

Her ülkenin kendine has özellikleri var burada genelleme yapmak yanlışsız olmaz. En büyük sorun ise yatırım sermayesi bulmak. Zira güç ve ulaşım sistemini değiştirmek istiyorsanız nitekim çok fazla para harcamanız gerekiyor.

Bana nazaran, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin karşılacaşacağı en büyük zorluk bu dönüşümü nasıl fonlayacakları olacak. Ülkelerin mahallî sermaye kadar dış sermayeye ve dışarıdan gelecek bir know-how’a da gereksinimleri olacağını düşünüyorum.

Gelişmiş ülkeler ve Çin, bu hususta gelişmekte olan ülkelerden daha fazla yatırım yapılabilir kaynağa sahip fakat birebir vakitte daha fazla toplumsal gereksinimi da tatmin etmek zorundalar. Bana nazaran, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin karşılacaşacağı en büyük zorluk bu dönüşümü nasıl fonlayacakları olacak.

Ülkelerin mahallî sermaye kadar dış sermayeye ve dışarıdan gelecek bir know-how’a da muhtaçlıkları olacağını düşünüyorum. Gelişmekte olan ülkelerin bu dönüşümü gerçekleştirirken karşılacağı zorluklar elbet çok büyükler fakat kimse gelişmekte olan ülkelerin bu dönüşümü gelişmiş ülkeler kadar süratli gerçekleştirmesini beklemiyor.

Karbon salınımının büyük bir kısmından sorumlu oldukları ve bunu gerçekleştirebilecek kâfi kaynağa sahip oldukları için gelişmiş ülkeler bu dönüşüme öncülük etmeli. Gelişmekte olan ülkeler ise daha yavaş bir tempoyla bu dönüşümü takip etmeliler.

Lakin, gelişmekte olan ülkeler için yeni termik santraller ya da fosil yakıtla çalışan tesisler kurmak mantıklı olmayacaktır. Kurulacak yeni güç santrallerinde mümkün mertebe yenilenebilir güç kaynakları kullanılmalıdır.

2282594 18ebc48502be5b3678750061fd92d100

“Eğitim çok büyük çıkış yapacak bir sektör”

Gelecek on yılda hangi kesimlerin var olmaya devam edeceğini ya da yok olacağını düşünüyorsunuz?

2030 yılına kadar arabaların yarısının elektrikli olacağını düşünüyorum. Tesla üzere yeni üreticilerin mi yoksa Mercedes, Volkswagen ya da General Motors üzere eski üreticilerin mi bu on yıla daha yeterli ayak uyduracağı nitekim çok kıymetli bir soru.

Natürel ki de her türlü batarya ve pil üreticisi bu süreçte çok âlâ performans gösterecek. Pil üretimi ve güç depolamayla ilgili yapılan araştırmalara nazaran, bu bölümlerin gelecekte hayata tutunmaları daha kolay olacak.

Birçok genç insan var ve gelecekleri büsbütün eğitime bağlı. Dünyanın her yerinde geliştirilmiş bir eğitime daha fazla kamusal ya da özel kaynak ayrılacağını düşünüyorum.

Bunların yanında ise koronavirüs salgınından ötürü öteki yapısal değişiklikler de göreceğiz. Ofislerde evvelce geçirdiğimiz kadar çok vakit geçirmeyeceğiz ve bu da kent merkezlerinin, işlerin ve gayrimenkul piyasasının tekrar şekilleneceği manasına geliyor. Evvelce olduğu kadar iş seyahati yapacağımızı da düşünmüyorum. Seyahat bölümü de bundan ötürü değişecek.

Eğitim bölümünün de ileride çok fazla büyüyeceğini söyleyebilirim. Birçok genç insan var ve gelecekleri büsbütün eğitime bağlı. Dünyanın her yerinde geliştirilmiş bir eğitime daha fazla kamusal ya da özel kaynak ayrılacağını düşünüyorum. Bundan ötürü eğitimin önümüzdeki 10 yılda çok büyük çıkış yapacak bir bölüm olduğunu söyleyebilirim.

“Dünyada en memnun olan ülkeler sürpriz olmayan bir halde en güçlü ülkeler oluyor”

Şu an iki büyük krizle birden gayret ediyoruz. Bunlardan biri koronavirüs salgını başkasıysa iklim değişikliği. Şu an planlanan ekonomik dönüşüm de göz önüne alındığında sizce eski kapitalist nromları bir kenara koyarak refahı ölçmek için yeni göstergeler aramalı mıyız?

Alışılmış iki farklı şeyden bahsediyorsunuz. Gayri safi yurtiçi hasıla refahı ölçmek için kullanılan bir gösterge tabi bu kapitalist ya da sosyalist bir ülke olup olmamanızla alakalı değişebilir. Sosyalistler net gereç eserleri hesaplayarak refahı ölçüyorlardı ki bu GSYH’den bile daha berbattı, her şeyi gözardı ediyordu.

Sovyetler Birliği devasa çevresel felaketler yaşadığında bile net gereç eser hesabı bunu büsbütün göz arkası ediyordu. Bu bahiste ekonomik sistemin dinamikleri ortasında bir ayrım yapmak gerektiğini düşünüyorum. Piyasalar iktisatta büyük bir rol oynamaya devam edecek mi? Devlete kıyasla piyasaların rolü gelecekte ne olacak?

Bunlar komplike sorular fakat gelecekte piyasalara değerli bir rol vermeye devam edeceğimiz konusunda çok eminim zira insanların talebini karşılayacak üretimi organize etmek için şu anlık daha güzel bir yol bilmiyoruz. Bundan ötürü GSYH’nin ileride diğer bir gösterge ile değiştirileceğini sanmıyorum ama en azından iki adet daha göstergeyi bunun yanına eklemeliyiz.

GSYH’nin ileride diğer bir gösterge ile değiştirileceğini sanmıyorum ama en azından iki adet daha göstergeyi bunun yanına eklemeliyiz. Şayet her şeyinizi yalnızca tek bir bileşik göstergeye bağladığınız vakit o göstergenin açıklayıcılığını kaybettiğini düşünüyorum. Bu yüzden olayları daha uygun anlayabilmemiz için birden fazla gösterge kullanmamız gerektiğini düşünüyorum.

Bunlardan birincisi memnunluk olmalı. Dünyada en keyifli olan ülkeler sürpriz olmayan bir biçimde en güçlü ülkeler oluyor. Tıpkı vakitte bu ülkeler daha eşitlikçi oluyorlar. Öteki bir gösterge ise etraf maliyeti olmalı. Hareketlerimizden ötürü ziyan gören tabiat sermayesinin azalmasını ya da yok olmasını da göze almalıyız. Bunun da evvel biyosfer ve sonrasında iklim olmak üzere iki ana bileşeni var. Biz de ekonomik hareketlerimizden doğan ziyanları göz önünde bulundurmalıyız.

Şayet her şeyinizi yalnızca tek bir bileşik göstergeye bağladığınız vakit o göstergenin açıklayıcılığını kaybettiğini düşünüyorum. Bu yüzden olayları daha düzgün anlayabilmemiz için birden fazla gösterge kullanmamız gerektiğini düşünüyorum.

Kimi göstergelerin GSYH’den daha kıymetli olduğunu söyleyebilirim. Natürel durum yalnızca göstergeler ile alakalı değil çevresel faktörleri de ekonomik çıktılar ile ilgili kararlarda göz önünde bulundurmalıyız. Bana nazaran bunu yapmanın yolu karbon salınımını fiyatlamaktan ve regülasyonlar oluşturmaktan geçiyor.

2282594 b15176b9704b3cc581415082168ff418

“Küresel tedarik zinciri Çin’den öbür ülkelere kayacak”

ABD ve Avrupa Çin’i dengelemeye çalışırken global tedarik zinciri bununla birlikte nasıl değişecek sizce?

Bu nitekim büyüleyici bu soru lakin şu anki kademede bunun nasıl olacağını maalesef ki bilmiyoruz. Birçok ihtimal var ancak bu değişiklik kararının bir kısmı firmaların kendisi tarafından riski azaltmak için alınabilir ya da hükümetler tarafından alınabilir.

Ülkeler tedarik zincirlerinin kimileri yine hudutları içerisine taşımaya başlayacaklar. Bunu yapmalarının sebebiyse kısmen güvenlik telaşları, kısmen de Çin ya da öteki gelişmekte olan ülkelerin sahip olduğu üretim maliyeti avantajının azalması.

Üretim maliyeti avantajının azalmasının da iki nedeni var. Birincisi bu ülkelerde yaşanan fiyat artışları, ikincisiyse robotik alanında geliştirilen teknolojiler ve bu da makineler sayesinde daha ucuz üretim yapmaya imkan sağlıyor. Bunların ikisi de üretimin tekrar ülke sonları içerisine dönmesine neden olacak.

Hudutlara geri dönecek üretimin büyük kısmının Çin’den olmasını bekliyorum fakat kalan kısım Tayvan, Vietnam, Bangladeş, Türkiye ve Meksika üzere ülkelere kayabilir.

Lakin bunlara karşın global tedarik zincirlerindeki üretimin bir kısmı öbür ülkelere kayacak. Çin nitekim büyük bir ülke ve Çin’in yerini alabilecek tek ülke yok. Sonlara geri dönecek üretimin büyük kısmının Çin’den olmasını bekliyorum lakin kalan kısım Tayvan, Vietnam, Bangladeş, Türkiye ve Meksika üzere ülkelere kayabilir.

Sonuç olarak tedarik zincirlerinin yer değiştirmesini bekliyorum ancak bu yalnızca tek bir ülkeye değil birçok ülkeye dağılacak. Bunun sebebi de Çin’in çok büyük olması ve onun yerini alabilecek kadar büyük tek ülke olan Hindistan’ın gerekli altyapı ve siyasetlere sahip olmaması.

“Küresel büyüme yavaşlayacak”

Pekala global ticaretin önümüzdeki yıllarda azalmasını bekliyor musunuz?

Bu çok kıymetli bir soru. Şayet istatistiklere bakarsanız çok açıkça görülüyor ki global tedarik zinciri 80’lerden bu yana ayrışarak dünyanın farklı yerlerine dağılıyor. Global ticaretteki artış ve global büyüme finansal krizden bu yana yavaşlarken bu süreçte durmayan tek şey global tedarik zincirindeki ayrışma oldu.

Tedarik zincirinin ayrışmasıyla ilgili tüm fırsatlar kullanıldı ve üretim ayrışabileceği kadar ayrıştı. Asıl soru ise bunun devam edip edemeyeceği. Önümüzdeki on ya da yirmi yıl içerisinde tedarik zincirindeki ayrışma bilakis dönecek. Bu da global üretimin bir kısmının yine ülke içerisine dönmesiyle birlikte ticaretin global GSYH’den daha yavaş büyüyeceği manasına geliyor.

İrtibatın, hizmetlerin, fikirlerin globalleşmesinin ileride daha da artmasını bekliyorum. Çok yakında dünyadaki herkesin geniş bant ağa erişebileceğini düşünüyorum.

Ama bunu en azından kısmen dengeleyebilecek bir faktör var. Şu ana kadar mal ya da somut eserlerin ticaretinden bahsediyorduk fakat bunun yanında soyut eserlerin de ticareti var. Fikirlerin ya da hizmetlerin ticareti. Birçok hizmet ise internet üzerinden gerçekleştirilebiliyor.

Geçtiğimiz yıl daha güzel anladığımız üzere internet aracılığıyla etkileşime geçme kapasitemiz epey gelişti. Bunu 5 yıl evvel gerçekleştiremezdik. Ben buna sanal globalleşme diyorum. İrtibatın, hizmetlerin, fikirlerin globalleşmesinin ileride daha da artmasını bekliyorum. Çok yakında dünyadaki herkesin geniş bant ağa erişebileceğini düşünüyorum.

Büyük ihtimalle önümüzdeki vakitlerde insanların, malların ve sermayenin sirkülasyonuyla oluşan gerçek globalleşme düşüşe geçerken insnaların entegrasyonunu kapsayan sanal globalleşme artmaya devam edecek. İnsanlığın entegrasyonu bu mevzuda devam edecek ama tabi ki de milliyetçi hareketlerin de arttığını göreceğiz.

Comments are closed.